با وجود تمام اقدامات انجام شده و دستاوردهای نظام سلامت طی بیش از سه دهه گذشته اما هنوز هم سالانه حدود 200هزار ایرانی به دلیل سکتههای قلبی و مغزی، حوادث و سوانح و سرطان جان خود را از دست میدهند.
به گزارش ایسنا، بررسی وضع موجود بیماریها و عوامل خطر غیرواگیر نشان میدهد که درسال 1390 از 380هزار مرگ ثبتشده 92هزار نفر با سکته قلبی (25درصد)، 43هزار نفر با سکته مغزی (13 درصد)، 31هزار نفر حوادث و سوانح (7درصد) و 30هزار نفر به علت سرطان فوت کردهاند.
شیوع اختلالات روانی در ایران براساس پیمایش ملیسال 1391 حدود 6/23 است.
همچنین براساس گزارش بار بیماریهای جهانی (2011) در ایران، بیماریهای قلبی-عروقی (17درصد)، اختلالات روانی (14درصد)، بیماریهای اسکلتی - عضلانی (5/7درصد)، حوادث ترافیکی (5/7درصد)، نئوناتال (5/6درصد)، سرطان (5/5درصد)، بیماریهای تنفسی (2/4درصد)، اختلال تغذیهای (2درصد) و دیابت (2درصد) مجموعا حدود 70درصد بار بیماریها را تشکیل میدهند.
10عامل خطر اول سلامت (دالی منتسب) در ایران نیز به ترتیب رژیم غذایی، فشار خون (10میلیون نفر)، توده بدنی بالا (9میلیون نفر چاق)، کمتحرکی (18میلیون نفر تحرک ناکافی)، دخانیات (5میلیون و 300هزار نفر)، دیابت (5. 7میلیون نفر)، آلودگی هوا، کلسترول بالا (14میلیون نفر)، خطرات شغلی و مصرف مواد مخدر (سهمیلیون نفر) است. البته این اعداد مربوط به جمعیت 15 تا 64سال است.
در خصوص شیوع آسم و مزمن انسدادی ریه (COPD) نیز باید گفت که تا کنون مطالعهای فراگیر در کشور صورت نگرفته، اما براساس آخرین مطالعات شیوع علایم آسم در جمعیت کودکان و نوجوانان حدود 13درصد و در جمعیت بالغین حدود 7 تا 8درصد است. شیوع بیماری COPD براساس مطالعات جهانی حدود 6 تا 7درصد است.
البته در زمینه آسیبهای اجتماعی؛ طلاق، فقر، خشونت خانگی، جرایم و ترک تحصیل نیز اعداد و ارقامی وجود دارد که نیازمند مداخلات هماهنگ و علمی است.
بر اساس آخرین پیمایش کشوری سلامت دهان درسال 1382 نیز بهطور متوسط هر دانشآموز شش ساله هنگام ورود به مدرسه پنج دندان شیری پوسیده داشته که این تعداد براساس آمارسال 1390 به 7/5 رسیده است. شیوع این بیماریها با افزایش سن بیشتر شده؛ بهطوری که در ایران 90درصد افراد جامعه، یک یا چند بیماری شایع دهان را تجربه کردهاند.
بار بیماریهای دهانی یکدرصد از کل بار بیماریها را تشکیل داده، اما به دلیل عوارض حاصل از این بیماریها در ایجاد بیماریهای سیستمیک عمدتا بیماریهای غیرواگیر (از جمله بیماریهای قلبی- عروقی، دیابت، سرطان و ...)، بار کلی بیماریهای دهان بیشتر از این مقدار است. بیتردید آغاز مراقبت از هنگام رویش دندان یکی از سادهترین و ارزانترین روشهای سلامت همگانی است. بررسی سطح سواد سلامت در بزرگسالان در پنج استان کشور درسال 1385 نشان میدهد که حدود 57درصد از شرکتکنندگان از سواد سلامتی ناکافی و تنها حدود 28درصد از سطح سواد سلامتی کافی برخوردار بودند. تنها 40درصد افراد بالای 18سال در مناطق شهری و کمتر از 20درصد افراد در مناطق روستایی از سواد سلامت کافی برخوردارند.
با این وجود باید تأکید کرد که دستاوردهای خدمات شبکههای بهداشتی درمانی کشور در سه دهه گذشته متنوع و در برخی موارد در سطح بینالمللی الگو و زبانزد بوده است؛ کاهش شاخصهای مرگ نوزادان، کودکان و مادران باردار، کنترل بیماریهای عفونی و افزایش امید به زندگی به میانگین 73سال از آن جمله است.
این موفقیتها مرهون توسعه خدمات شبکههای بهداشتی - درمانی در جمعیتهای روستایی و محروم جامعه بوده است. عوامل پیشران در این موفقیت توسعه نیروی انسانی در بخش سلامت و همچنین ارتقای عوامل اجتماعی چون افزایش سواد مردم (به خصوص کاهش اختلاف سواد زنان و مردان) و توسعه امکانات بهداشتی، رفاهی و زیر ساختی در روستاها توسط سایر بخشها بوده است.
از چندینسال گذشته برنامههای مراقبت از دیابت، فشار خون، هیپوتیروئید نوزادان، سلامت دهان و دندان، بیماری تالاسمی در شبکه بهداشتی درمانی روستایی ادغام شده است. پنج دوره نظام پیمایش عوامل خطر واگیردار در سالهای 1383، 1385، 1387، 1388 و 1390 انجام شده است. پس از مطالعه بار بیماریها در اوایل دهه 80 اکنون گزارش جدید بار بیماریها درحال آمادهسازی است.
شورای عالی سلامت و امنیت غذایی کشور به ریاست رئیسجمهوری 10سال سابقه فعالیت و بیش از 100 مصوبه در زمینههای غذا و سلامت ازجمله کاهش نمک و چربی و قند دارد. متناظر شورایعالی در سطح 31 استان و شهرستانهای کشور کارگروههای تخصصی سلامت و امنیت غذایی وجود دارد. درسال 1392 نظامنامه مدیریت سلامت در سطح استانی برای توسعه مشارکت مردم و همکاری بین بخشی بهویژه برای پاسخ دهی به بیماریهای غیرواگیر توسط وزیر کشور و وزیر بهداشت مشترکا ابلاغ شده است.
اخیرا نیز برنامه«تحول بهداشت» در قالب اجرای طرح تحول نظام سلامت در وزارت بهداشت کلید خورده و برنامههای متنوعی برای تمام اقشار جامعه بهویژه مناطق محروم و جمعیت حاشیهنشین تدارک دیده و تأمین اعتبار شده است؛ تا به این ترتیب ابتدا سطح سلامت خانوادهها در جهت مراقبت از خود بالا رفته و با طراحی بستههای مختلف خدمتی، نظام سلامت کشور گام در راه پیشگیری و جلوگیری از ابتلا به بیماریها گذارد.