شماره ۲۰۴۵ | ۱۳۹۹ سه شنبه ۲۸ مرداد
صفحه را ببند
نگاهی به وضع آوارگان داخلی در دوران شیوع ویروس کرونا
مصائب مهاجران نامرئی
فدراسیون بین‌المللی صلیب‌سرخ و هلال‌احمر(‏‎ ‎(IFRC2020 ‎‏‏‎ راهکارهایی برای مقابله با این ‏بیماری ارایه داده است از جمله اینکه ‏محدودیت‌های جابه‌جایی ناشی از بیماری کووید-19 نباید موجب تبعیض آوارگان داخلی شود‏ مسئولان باید اثرات منفی احتمالی اقدامات محدود‌کننده را در شرایط زندگی افراد آواره ازجمله ‏حق دسترسی آنها به مواد غذایی، آب و خدمات پزشکی ضروری در نظر بگیرند

  [رقیه صمدی ‏- پژوهشگر رصدخانه مهاجرت ایران؛ پژوهشکده سیاست‌گذاری دانشگاه صنعتی شریف]شهروند| درحالی ‌که دولت‌ها در سراسر جهان برای مقابله با ویروس کرونا از مردم می‌خواهند در ‏خانه‌هایشان بمانند و سفرهای ‏خود را محدود کنند، درگیری و خشونت مسلحانه صدها‌هزار نفر را ‏مجبور به فرار از خانه‌هایشان می‌کند. آوارگی داخلی یکی از ‏بدترین انواع جابه‌جایی‌های انسانی در ‏سطح جهان است که همواره در سیاست‌های ملی و دستورالعمل‌های بین‌المللی مورد غفلت ‏واقع ‏شده و مشکلات آنها کمتر مورد بازتاب رسانه‌ای قرار گرفته است. براساس آخرین آمار مرکز پایش و ‏نظارت بر آوارگی‌های ‏داخلی ‏‎(IDMC)‎‏ در ‌سال 2020 میلادی، 50.8‌میلیون آواره داخلی تا پایان ‏سال 2019 درجهان به ثبت رسیده است. کشورهای درگیر ‏جنگ و خشونت به احتمال زیاد جزو ‏بدترین کشورهایی هستند که تحت‌تأثیر ویروس کرونا قرار می‌‌گیرند. این درحالی است که بسیاری ‏از ‏آنها در شرایط آشفته و غیربهداشتی به‌ سر می‌برند و حتی سکونتگاه مناسبی برای ایمن‌بودن در برابر ‏این بیماری را ندارند. مجموع این ‏عوامل بستر مناسبی برای گسترش هرچه بیشتر ویروس کرونا ‏در میان آوارگان داخلی فراهم می‌کند. از طرفی دیگر، نبودِ داده و ‏اطلاعات دقیق درخصوص آوارگان ‏داخلی، نحوه پاسخگویی و مقابله با این بیماری را در این کشورها با مشکل مواجه می‌کند. ‏به‌طور‏کلی شیوع ویروس کرونا در ابعاد مختلفی آوارگان داخلی را تحت‌تأثیر قرار داده است. این پیامدها ‏عبارتند از: ‏

سلامت
درحالی که بیشتر افراد آلوده به ویروس کووید-19 علایم خفیف تا متوسط را تجربه می‌کنند و ‏بدون نیاز به درمان خاص بهبود ‏می‌یابند، افراد مسن و دارای بیماری زمینه‌ای احتمالا به‌طور جدی‌‏تری نسبت به سایر افراد به این ویروس مبتلا می‌شوند. افراد ‏آواره‌شده نیز ازجمله گروه‌های ‏حساس و آسیب‌پذیر در برابر این ویروس محسوب می‌شوند. کشورهایی که آوارگان داخلی ‏بسیاری ‏را در خود جای داده‌اند، سیستم بهداشت و درمان احتمالا توانایی مقابله با این بیماری را نخواهد ‏داشت. به‌عنوان مثال، در ‏جمهوری آفریقای مرکزی، تنها سه عدد دستگاه تنفس برای جمعیت ‏تقریبا پنج‌میلیون نفری ازجمله 641‌هزار آواره وجود دارد.‏
در پایان‌ سال 2018، بیش از 3‌میلیون نفر که به دلیل درگیری یا خشونت در وضع آوارگی به سر ‏می‌بردند، بیش از 60‌سال سن داشتند ‏و بیشتر درمعرض خطر بودند و نیاز به مراقبت‌های بهداشتی ‏داشتند. آوارگان در هر سنی بیشتر از افراد غیرآواره، در معرض خطر ‏سلامتی قرار دارند. مطالعات ‏نشان می‌دهد میزان مرگ‌ومیر بالاتر در بین آوارگان نسبت به سایر افراد، بیشتر در نتیجه بیماری‌های ‏واگیردار یا سوء‌تغذیه است. به عبارت دیگر، افزایش خطر سلامتی برای آوارگان داخلی، ناشی از ‏جابه‌جایی آنهاست. به‌عنوان نمونه، کاهش ‏منابع مالی می‌تواند آنها را در تهیه لوازم بهداشتی و ‏پیشگیرانه، مانند ماسک یا الکل ضدعفونی‌کننده با مشکل مواجه کند. از طرفی ‏دیگر، به دلیل ‏دسترسی‌نداشتن به سکونتگاه مناسب، آوارگان داخلی امکان ماندن در خانه و قرنطینه خانگی را هم ‏ندارند. ‏

معیشت
بحران اقتصادی ناشی از گسترش بیماری کووید-19 در اغلب کشورها- توسعه یافته یا کمتر ‏توسعه‌یافته- به وقوع پیوسته است. این ‏بحران درحال حاضر بر منابع مالی اقشار آسیب‌پذیر تأثیر ‏چشمگیری داشته و به احتمال زیاد، پیامدهای طولانی مدتی بر اقتصادهای ‏محلی، ملی و جهانی ‏خواهد داشت. برای آوارگان داخلی که بیشتر از افراد غیرآواره وابسته به اشتغال در بخش غیررسمی ‏هستند، این ‏بحران بیشتر احساس می‌شود. این امر به‌ویژه درکشورهای با درآمد کم و متوسط، ‏جایی که بیشتر افراد در اثر درگیری و خشونت در ‏آنجا آواره شده‌اند، مشهود است. انتظار می‌رود ‏گسترش این ویروس، فرصت‌های معیشتی را حتی برای ماه‌های آینده برای ‏آوارگان داخلی کاهش ‏دهد. آوارگان داخلی تحمل کمتری در مقابل این شوک مالی خواهند داشت. از طرفی نیز ‏کمک‌های ‏بشردوستانه برای آنها کاهش یافته است، چراکه بخش زیادی از منابع مالی کشورها برای مبارزه با ‏ویروس کرونا هزینه ‏می‌شوند. از سوی دیگر، از دست‌دادن وجوه ارسالی از طرف بستگان درخارج از ‏کشور و ناتوانی کار نیز، میزان این آسیب‌ها را برای ‏آوارگان داخلی افزایش می‌دهد. ‏

شرایط سکونت
سازمان بهداشت جهانی به همه افراد توصیه می‌کند که در راستای محافظت و مقابله با ویروس کرونا ‏بایستی بهداشت فردی را رعایت ‏کرده و فاصله اجتماعی خود را با دیگران حفظ کنند یا در‏صورت بیماری خود را در محیطی جداگانه قرنطینه کنند. هیچ‌یک از این ‏موارد در سکونتگاه‌های ‏آوارگان که اغلب پر ازدحام هستند، امکان‌پذیر نیست؛ چراکه اغلب آنها دسترسی به آب و فاضلاب و ‏امکانات ‏بهداشتی ندارند. این امر به‌ویژه در کمپ‌های آوارگان، آسیب‌پذیری آنان را در برابر این ‏ویروس افزایش می‌دهد. کمبود فضا و نبودِ ‏حریم خصوصی همچنین می‌تواند اثرات روانی این ‏بیماری را تشدید کرده و منجر به اضطراب و فشارهای روحی در بین آوارگان شود.‏
اجاره سکونتگاه‌ها یکی از سنگین‌ترین هزینه‌ها برای آوارگان داخلی است. از دست‌دادن درآمد در ‏دوران شیوع ویروس کرونا، ‏ممکن است آوارگان ساکن در مکان‌های استیجاری را نیز در معرض ‏خطر اخراج و تخلیه قرار دهد؛ چراکه بسیاری از آنها با از دست‌‏دادن شغل خود توان پرداخت اجاره ‏را نخواهند داشت. ‏

آموزش
اقدامات دولت‌ها مبنی بر مهار شیوع ویروس کرونا منجر به تعطیلی موقت مدارس و دانشگاه‌ها در ‏سراسر دنیا شده است. از هشتم آوریل 2020، این تعطیلات بیش از 91‌درصد از جمعیت دانش‌آموزی و ‏دانشجویی جهان را تحت‌تأثیر قرار داده است. این اختلال در آموزش به احتمال زیاد چالش‌های ‏زیادی برای دانش‌آموزانی که در گذشته بازمانده از تحصیل بوده یا با مشکلات آموزشی مواجه ‏بودند، ایجاد می‌کند. تحقیقات نشان داده است که این اثرات، در میان آوارگان داخلی کودک و ‏نوجوان چشمگیرتر است. ‏
جابه‎جایی داخلی، تعلیم و تربیت کودکان آواره را با اختلال مواجه و آنها را از محیط مدرسه، ‏معلمان و هم‌کلاسی‌های خود جدا می‌کند. هنگامی که آنها قادر به بازگشت به مدرسه هستند، ‏مجبورند با مدیریت استرس و آسیب‌های مرتبط با آوارگی، زمان از دست رفته تحصیلی را هم جبران ‏کنند. تقریبا هر کشوری که تحت‌تأثیر آوارگی‌های داخلی قرار دارد، شواهدی مبنی بر پایین بودن ‏میزان ثبت‌نام کودکان و بالا بودن میزان ترک تحصیل در بین کودکان آواره را ثبت کرده است. ‏اختلال در آموزش‌وپرورش می‌تواند به بهزیستی آوارگان آسیب برساند و بی‌ثباتی روانی- اجتماعی ‏آنها را افزایش دهد. ارایه روش‌های جایگزین برای ادامه یادگیری در دوران شیوع ویروس کرونا، یکی ‏دیگر از جنبه‌های اساسی مقابله با ویروس کووید-19 درباره آوارگی‌های داخلی است. ‏

امنیت
جوامع آواره و مهاجر ممکن است بیشتر در معرض تبعیض در دوران شیوع ویروس کرونا قرار بگیرند. ‏جابه‌جایی داخلی درحال حاضر با افزایش خشونت علیه زنان همراه است، بخشی از آن به دلیل فشار ‏روانی و بخش دیگر ناشی از فشار مالی است که آسیب‌پذیری را تشدید می‌کند. به علاوه ‏خشونت علیه کودکان، که در میان جمعیت آوارگان داخلی نیز بیشتر دیده می‌شود، ممکن است در ‏این دوران افزایش یابد. بحران اقتصادی مرتبط با این ویروس می‌تواند آوارگان داخلی را وادار به ‏گرفتن راهکارهای نامناسب مقابله با این بیماری کند. ازجمله واداشتن کودکان به کار یا ازدواج ‏زودهنگام. ‏
به طور کلی، ویروس کووید-19 علاوه بر تأثیرگذاری بر زندگی آوارگان می‌تواند بر الگوهای ‏جابه‌جایی نیز تأثیر بگذارد و به‌طور بالقوه، آوارگی بیشتری را در آینده ایجاد کند. به‌عنوان نمونه پس ‏از شیوع این ویروس، برنامه‌های بازگشت داوطلبانه یا اسکان مجدد پناهندگان و پناهجویان به دلیل ‏بسته بودن مرزها به حالت تعلیق در آمد. در چنین وضعیتی آوارگان داخلی ممکن است آوارگی ‏طولانی مدت را تجربه کنند و هیچ‌گونه حمایتی برای ادغام موقت محلی آنها صورت نگیرد. ‏محدودیت در سفر و بسته بودن مرزها همچنین ممکن است توانایی افراد را در فرار از خشونت و ‏یافتن پناهندگی در دیگر کشورها تضعیف کند. ‏
‏ چالش دیگر در زمینه بازگشت مهاجران است. نمونه آن را می‌توان در افزایش قابل توجه تعداد ‏پناهندگان افغانستانی دانست که از زمان آغاز همه‌گیری ویروس کرونا از ایران به افغانستان بازگشته‌‏اند. بیش از 115‌هزار مهاجر افغانستانی فقط در ماه مارس‌سال 2020 از ایران به افغانستان ‏بازگشته‌اند. افرادی که به کشور خود باز می‌گردند، اغلب مجددا آواره شده‌اند و قادر به سفر به کشور ‏دیگر نیستند و از طرفی دیگر شرایط مناسبی برای ماندن و زندگی در کشور مبدأ خود ندارند. ‏شرایط در دوران شیوع کرونا در کشور سوریه نیز بر آوارگان سوری وخیم‌تر شده است. چراکه از ‏طرفی آوارگان سوری با مرزهای بسته ترکیه مواجه هستند و از طرف دیگر کمک‌های بشردوستانه و ‏حمایت‌های بین‌المللی برای آنان کاهش یافته است. با این حال، در چنین وضع نابسامانی، 114 ‏هزار سوری باوجود بی‌ثباتی، کمبود منابع و هزینه بالای زندگی در محل آوارگی خود، به خانه‌‏های خود بازگشتند ‎(‏‎NRC2020‎‏‏‎)  .  ‏
بطور کلی می‌توان گفت همه‌گیری ویروس کرونا، لایه جدیدی به پیچیدگی بحران‌های چند ‏بعدی در این کشورها اضافه می‌کند، چرا که این امر آسیب‌پذیری‌های موجود در این کشورها را ‏تشدید و به‌طور همزمان توانایی افراد را برای فرار یا ترک کشور چه به‌صورت اجباری و چه در ‏جست‌وجوی فرصت‌های بهتر تشدید می‌کند.‏
بنابراین پیش‌بینی می‌شود که گسترش ویروس کرونا در سطح جهان، اشکال جابه‌جایی‌ها و مهاجرت‌ها ‏را در آینده تغییر دهد. به‌طوری‌که با گسترش محدودیت‌های ناشی از همه‌گیری ویروس کرونا و ‏بسته‌شدن مرزها، مهاجرت‌های اجباری اغلب به شکل آوارگی داخلی خود را نشان ‏دهد. چرا که با بسته بودن مرزها، جابه‌جایی‌های بین مرزی برای جمعیت آسیب‌دیده از جنگ یا ‏خشونت یا بلایای طبیعی امکان‌پذیر نخواهد بود. به عبارت دیگر، آوارگان داخلی اصطلاحا به ‏‏«آوارگان محبوس یا گرفتار شده» در داخل مرزهای کشور مبدل خواهند شد. همچنین پیش‌بینی ‏بر این است که در صورت توقف شیوع ویروس کرونا و رفع محدودیت‌های ناشی از آن و کاهش ‏کنترل مرزهای کشورها، آوارگان داخلی خود را به شکل پناهجو، پناهنده و سایر مهاجران بین‌المللی ‏نشان خواهند داد؛ زیرا با وخیم‌تر شدن شرایط اقتصادی ناشی از شیوع ویروس کرونا، بخشی از ‏افراد با کاهش درآمد یا از دست دادن شغل خود روبه‌رو شده‌اند. به عبارتی دیگر، آوارگان داخلی ‏علاوه بر اینکه بیشتر از دیگر افراد در معرض ابتلا به ویروس قرار دارند، از سوی دیگر با از دست ‏دادن محل سکونت و منبع درآمد خود نیز روبه‌رو هستند که آسیب‌پذیری آنها را گسترده‌تر می‌کند. ‏
در نهایت با در نظر داشتن چالش‌های مطرح شده برای آوارگان داخلی در دوران شیوع ویروس ‏کرونا، فدراسیون بین‌المللی صلیب‌سرخ و هلال‌احمر(‏‎IFRC2020‎‏‏‎)  راهکارهایی برای مقابله با این ‏بیماری ارایه داده است.  بنا بر این پیشنهادها افراد آواره داخلی بایستی در استراتژی‌های آمادگی و ‏پاسخگویی ملی و محلی و برنامه‌های مربوط به مقابله با ویروس کووید-19 مدنظر قرار گیرند.  ‏محدودیت‌های جابه‌جایی ناشی از بیماری کووید-19 نباید موجب تبعیض آوارگان داخلی شود. ‏مسئولان باید اثرات منفی احتمالی اقدامات محدود‌کننده را در شرایط زندگی افراد آواره  ازجمله ‏حق دسترسی آنها به مواد غذایی، آب و خدمات پزشکی ضروری در نظر بگیرند. ارایه کمک‌های ‏بشردوستانه بایستی برای تمامی آوارگان داخلی و سایر گروه‌های نیازمند چه در دوران شیوع بیماری ‏کرونا و چه پس از آن ادامه یابد. سرمایه‌گذاری در زمینه کاهش خطرات ناشی از بلایای طبیعی، ‏سازگاری و آمادگی در برابر خطرات به منظور کاهش آوارگی‌های داخلی و بهبود شرایط آوارگان ‏بایستی ادامه یابد. ‏

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشد منتشر نخواهد شد.

تعداد بازدید :  459