| مرتضی مکری | روانپزشک نگار |
مهارتهای زندگی، مجموعه تواناییهایی است که به انسان کمک میکند در جمع و اجتماعی که زندگی میکند، ارتباط بهتری داشته باشد. با فراگیری مهارتهای زندگی فرد توانایی حل مشکلات شخصی و اطرافیانش را پیدا میکند و از آسیبهای ناشی از ناتوانی در این زمینه، مصون میماند. براساس تحقیقات علمی و تئوریهای روانشناسی، فرد برای زندگی بهتر و برقراری ارتباطات موثر و سالم، نیازمند فراگیری 10 مهارت اصلی است.
این مهارتها عبارت است از خودآگاهی، همدلی، روابط میانفردی، شیوههای برقراری ارتباط موثر و سالم، کاهش استرسهای روحی، مدیریت هیجانات، حل مسائل و مشکلات فردی و گروهی، اتخاذ تصمیمگیری صحیح، تفکر صحیح و خلاقانه و تفکر نقادانه. هرکدام از این تواناییها برای زندگی بهتر و بهتر زیستن یک ضرورت است و نمیتوان یک یا چند مهارت را بر دیگر مهارتها ارجح دانست. بهعنوان نمونه، اگر فردی توانایی شناخت صحیح ضعفها و قوتهای خود (مهارت خودآگاهی) را نداشته باشد، نمیتواند تصویری صحیح و واقعبینانه از تواناییها، پتانسیلها و ظرفیتهای درونی خود، داشته و در زندگی روزمره با مشکلات زیادی روبهرو میشود.
از سوی دیگر، توانایی درک مشکلات دیگران و تلاش برای رفع این مشکلات (مهارتهمدلی) یا توانایی همکاری و تعامل با دیگر افراد جامعه (مهارت روابط میانفردی) یکی از ضروریات زندگی است.
لذا هیچیک از این تواناییها را نمیتوان بر دیگری ارجح دانست. تمام این تواناییها نیز اکتسابی است و باید در یک فرآیند صحیح آموزشی، تربیتی و فرهنگی به افراد جامعه آموزش داده شود. البته برخیاوقات ممکن است در یک جامعه، مسائل و رخدادها بهصورتی اتفاق بیفتد که نیاز در یک بخش بیشتر احساس شود. این رخدادها ارتباط بسیار نزدیک و تنگاتنگی با فرهنگ و آداب و رسوم آن جامعه دارد. شرایط امروز جامعه ما نیز که دارای فرهنگ و آداب و رسوم مختص به خود است، از عوامل دیگری بهویژه عوامل اقتصادی تاثیرات زیادی پذیرفته است. کانون خانواده در جامعه ایران اهمیت بسیار زیادی دارد و بخش مهمی از تربیت افراد در این نهاد شکل میگیرد. این درحالی است که مشکلات و معضلات اقتصادی و سختی تأمین معیشت و همچنین تغییر شیوههای زندگی بهدلیل رشد تکنولوژی و ابزارهای ارتباطی نوین، آسیب جدی به کانون خانواده در ایران وارد کرده است. افزایش طلاق و بهتبع آن افزایش تعداد فرزندان تکوالدینی در جامعه و تاثیری که زندگی در این شرایط بر تربیت و روح فرزندان دارد، آسیبهایی است که خود را بر جامعه تحمیل کرده و روز به روز نیز افزایش مییابد. در این شرایط اگر بخواهیم یکی از مهارتهای زندگی که نیاز ضروری جامعه امروز است، نام برده شود، «مهارتهمدلی» است. در این مهارت، فرد میآموزد که دیگران بهویژه نزدیکان خود را درک کند و با لحاظکردن شرایط فرد مقابل، تصمیم بگیرد. در این مهارت فرد دوستداشتن دیگران را میآموزد.
بنابراین در شرایطی که به دلیل مسائل و مشکلات بیرونی، مانند معضلات معیشتی، به افراد یک خانواده سختیهای بسیاری تحمیل شود، افراد با اتکا به این مهارت، میتوانند مشکلات را بهتر از گذشته درک کرده و حل کنند.